Η ιστορία της Κυρίας με την Ερμίνα και πώς έφτασε στην Κρακοβία

Ποια ήταν η Κυρία με την Ερμίνα, και γιατί τη ζωγράφισε ο Λεονάρντο;

Στα τέλη της δεκαετίας του 1480 ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν αυλικός ζωγράφος του Λουδοβίκου Σφόρτσα, γνωστού ως Il Moro, ηγεμόνα του Μιλάνου. Μεταξύ περίπου 1489 και 1491 ζωγράφισε μια νεαρή γυναίκα εκείνης της αυλής με λάδι σε καρυδένιο πίνακα μόλις 54,8 επί 40,3 εκατοστά, αρκετά μικρό ώστε να μεταφέρεται κάτω από ένα μπράτσο. Το μοντέλο κρατά μια ερμίνα, και αυτό το ζώο έδωσε στον πίνακα το όνομά του.

Είναι η Τσετσίλια Γκαλεράνι. Γεννημένη στη Σιένα στις αρχές του 1473, ήταν κόρη του Fazio Gallerani, που κατείχε διπλωματικές θέσεις στην αυλή του Μιλάνου, και μεγάλωσε με έξι αδελφούς και εκπαίδευση στα λατινικά και τη λογοτεχνία. Ήταν περίπου 16 ετών όταν ο Λεονάρντο τη ζωγράφισε, και μέχρι τότε είχε γίνει η αγαπημένη και πιο γνωστή από τις ερωμένες του Λουδοβίκου.

Το πορτρέτο συνέλαβε μια στιγμή που δεν κράτησε. Η Τσετσίλια γέννησε τον γιο του Λουδοβίκου, Cesare, στις 3 Μαΐου 1491, και περίπου την ίδια εποχή ο Λουδοβίκος παντρεύτηκε τη Beatrice d'Este, η οποία επέμεινε να εγκαταλείψει η Τσετσίλια το Castello Sforza. Το 1492 παντρεύτηκε τον Ludovico Carminati de' Brambilla, αργότερα φιλοξένησε ένα λογοτεχνικό σαλόνι, και πέθανε το 1536. Χρόνια μετά τη συνεδρία έγραψε στην Isabella d'Este ότι ο πίνακας δεν της έμοιαζε πια, γιατί ήταν τόσο νέα όταν φιλοτεχνήθηκε.

Τι σημαίνει η ερμίνα στον πίνακα;

Το ζώο λειτουργεί σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα. Η αρχαία ελληνική λέξη για την ερμίνα, galê, αντηχεί τις πρώτες συλλαβές του Gallerani, έτσι το πλάσμα στην αγκαλιά της είναι ένα λογοπαίγνιο με το όνομά της. Δείχνει επίσης ευθέως τον Λουδοβίκο: το 1488 ο Φερδινάνδος Α΄ της Νάπολης τον έκανε μέλος του Τάγματος της Ερμίνας, και εκείνος χρησιμοποιούσε το ζώο ως προσωπικό έμβλημα.

Η ερμίνα συμβόλιζε επίσης την αγνότητα και τη μετριοπάθεια, μια αρετή όσο και ένα κατοικίδιο. Έχει επίσης συνδεθεί με την εγκυμοσύνη, ως ζώο που πιστευόταν ότι προστατεύει τις έγκυες γυναίκες, και εμφανίζεται συχνά στην εικονογραφία του γάμου της Αναγέννησης. Καμία από αυτές τις αναγνώσεις δεν ακυρώνει τις άλλες, κι αυτός είναι ένας λόγος που ο πίνακας ανταμείβει μια αργή ματιά.

Ο πίνακας είναι ο δεύτερος από μόλις τέσσερα σωζόμενα πορτρέτα γυναικών του Λεονάρντο, μαζί με τη Ginevra de' Benci, τη La Belle Ferronnière και τη Μόνα Λίζα. Παρ' όλα αυτά, οι μελετητές τον αποδέχθηκαν ευρέως ως έργο του μόλις τον 20ό αιώνα. Μια τεχνική μελέτη το 1992 διαπίστωσε ότι η φθορά περιοριζόταν στο φόντο, το οποίο πιθανότατα ήταν αρχικά γαλαζοπράσινο και καλύφθηκε με μαύρο γύρω στα μέσα του 18ου αιώνα.

Πώς κατέληξε ένας Λεονάρντο στην Πολωνία;

Το 1798 ο πρίγκιπας Adam Jerzy Czartoryski, ταξιδεύοντας στην Ιταλία, αγόρασε εκεί τον πίνακα. Στα ίδια ιταλικά ταξίδια έφερε πίσω το Πορτρέτο Νεαρού Άνδρα του Ραφαήλ, ζωγραφισμένο γύρω στο 1513 έως 1514, μαζί με ρωμαϊκές αρχαιότητες.

Το 1800 ο Λεονάρντο εντάχθηκε στις συλλογές της οικογένειας Τσαρτορίσκι στο Puławy. Η επιγραφή LEONARD D'AWINCI στην επάνω αριστερή γωνία χρονολογείται από εκείνη την εποχή: πιθανότατα προστέθηκε από έναν συντηρητή λίγο αφότου ο πίνακας έφτασε στην Πολωνία, οπότε δεν βλέπετε την υπογραφή του ίδιου του Λεονάρντο όταν την εντοπίζετε.

Ο Ραφαήλ είναι ο μεγαλύτερος από τους δύο πίνακες, λάδι σε πάνελ 72 επί 56 εκατοστών έναντι 54,8 επί 40,3 του Λεονάρντο. Από το 1798 τα δύο πορτρέτα μοιράστηκαν τις τύχες της συλλογής, μέσα από το Puławy, το Παρίσι και την Κρακοβία, ώσπου ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος τα χώρισε για πάντα.

Τι έχτισε η πριγκίπισσα Izabela Czartoryska στο Puławy;

Η προσωπικότητα που μετέτρεψε τα υπάρχοντα μιας οικογένειας σε μουσείο ήταν η πριγκίπισσα Izabela Czartoryska, το γένος Flemming. Ξεκίνησε τη συλλογή το 1796, αρχίζοντας με λάφυρα από τη νίκη επί των Τούρκων στη Βιέννη το 1683, υπό το ρητό Το Παρελθόν προς το Μέλλον.

Το 1801 άνοιξε στο κοινό τη συλλογή της με εθνικά ενθύμια και έργα τέχνης στο Puławy, σε δύο περίπτερα. Το πρώτο ήταν ο Ναός της Σίβυλλας, που άνοιξε εκείνη τη χρονιά, σχεδιασμένος από τον Chrystian Piotr Aigner και βασισμένος στον Ναό της Εστίας στο Tivoli· περιείχε πολωνικά ενθύμια, μεταξύ των οποίων τη Βασιλική Κασετίνα. Το δεύτερο, ο Γοτθικός Οίκος, ολοκληρώθηκε το 1809.

Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα η οικογένεια κατείχε τρία αριστουργήματα που ακόμη καθορίζουν την ιστορία της συλλογής: την Κυρία με την Ερμίνα του Λεονάρντο, το Τοπίο με τον Καλό Σαμαρείτη του Ρέμπραντ και το Πορτρέτο Νεαρού Άνδρα του Ραφαήλ. Η Βασιλική Κασετίνα από τον Ναό της Σίβυλλας σώζεται επίσης και σήμερα βρίσκεται σε προθήκη στην Κρακοβία.

Πώς ταξίδεψε ο πίνακας από το Puławy στο Παρίσι και έπειτα στην Κρακοβία;

Η πρώτη κρίση ήρθε με τη Νοεμβριανή Εξέγερση του 1830. Καθώς προέλαυνε ο ρωσικός στρατός, η 84χρονη πριγκίπισσα Czartoryska έσωσε τον Λεονάρντο, τον έκρυψε και τον έστειλε περίπου 150 χιλιόμετρα νότια, στο οικογενειακό ανάκτορο στο Sieniawa.

Αφού η εξέγερση κατέρρευσε το 1831, η περιουσία της οικογένειας δημεύτηκε και η συλλογή του Puławy εκκενώθηκε στο Παρίσι υπό τον πρίγκιπα Adam Jerzy Czartoryski. Το 1843 την εγκατέστησε στο Hôtel Lambert, που έγινε κέντρο της πολωνικής μετανάστευσης. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες ο Λεονάρντο έζησε στην εξορία μαζί με την οικογένεια που τον κατείχε.

Το 1870 ο πρίγκιπας Władysław Czartoryski αποφάσισε να μεταφέρει τις συλλογές στην Κρακοβία και έφτασαν το 1876. Η πόλη παραχώρησε κτίρια δίπλα στην Πύλη του Αγίου Φλωριανού στα παλιά τείχη της πόλης και το μουσείο άνοιξε εκεί το 1878.

Αυτά τα κτίρια είναι ακόμη το μουσείο: το Παλάτι Czartoryski, το Klasztorek και το Arsenał, με την είσοδο στην ul. Pijarska 15. Όταν μπαίνετε μέσα, εισέρχεστε στο σπίτι που δόθηκε στη συλλογή το 1876.

Τι συνέβη στην Κυρία με την Ερμίνα στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;

Τον Αύγουστο του 1939, λίγο πριν από τη γερμανική κατοχή, δεκαέξι κιβώτια με τα πολυτιμότερα αντικείμενα του μουσείου μεταφέρθηκαν στη Sieniawa, και ο Leonardo πήγε μαζί τους, πίσω στο κρησφύγετο του 1830. Αυτή τη φορά δεν λειτούργησε. Οι Ναζί βρήκαν και κατέσχεσαν τον θησαυρό, και η Κυρία στάλθηκε στο Kaiser Friedrich Museum στο Βερολίνο. Τον Ιανουάριο του 1940 μια τελική επιλογή των 85 σημαντικότερων αντικειμένων του μουσείου στάλθηκε στη Δρέσδη. Τα αριστουργήματα της οικογένειας, ανάμεσά τους και ο Raphael, προορίζονταν για τη σχεδιαζόμενη συλλογή του Hitler στο Linz.

Το 1940 ο Hans Frank, ο Ναζί Γενικός Κυβερνήτης της κατεχόμενης Πολωνίας, είδε τον πίνακα στο Βερολίνο και ζήτησε να επιστραφεί στην Kraków, όπου κρεμόταν στα γραφεία του στο Wawel Castle. Όταν οι Γερμανοί εκκένωσαν τον Ιανουάριο του 1945, οι πίνακες έφυγαν κι αυτοί από το Wawel.

Στο τέλος του πολέμου, οι συμμαχικές δυνάμεις βρήκαν την Κυρία με την Ερμίνα στο εξοχικό σπίτι του Frank στο Schliersee της Βαυαρίας, και το 1946 επιστράφηκε στην Πολωνία.

Το Portrait of a Young Man του Raphael δεν επιστράφηκε. Εθεάθη για τελευταία φορά στο Wawel τον Ιανουάριο του 1945 και η τύχη του παραμένει άγνωστη έκτοτε· μετά τη σύλληψη του Frank στις 3 Μαΐου 1945 ήταν ανάμεσα στα αντικείμενα που έλειπαν από την αποθήκη, και η αρχική του κορνίζα φυλάσσεται ακόμη στην Kraków, άδεια. Το μουσείο καταγράφει 377 χρυσά νομίσματα και 329 αντικείμενα της συλλογής που δεν έχουν ποτέ ανακτηθεί.

Πώς έγινε ο πίνακας κρατική περιουσία, και πότε άνοιξε ξανά το μουσείο;

Από το 1950 έως το 1991 τη συλλογή φρόντιζε το National Museum. Μετά το 1991 τη διαχειριζόταν το Princes Czartoryski Foundation. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα ο πίνακας ταξίδεψε ευρύτερα από κάθε άλλο έργο του Leonardo, με εκθέσεις στη Βαρσοβία το 1952, στη Μόσχα το 1972, στην Washington, D.C. το 1991 έως 1992 και στη Φλωρεντία το 1999 ανάμεσα στους σταθμούς του.

Το παλάτι έκλεισε για ανακαίνιση το 2010. Τον Δεκέμβριο του 2016 το Polish State Treasury αγόρασε τη συλλογή μαζί με το παλάτι και την παρέδωσε στο National Museum στην Kraków, που σημαίνει ότι η Κυρία με την Ερμίνα ανήκει πλέον στο πολωνικό κράτος. Όσο συνεχίζονταν οι εργασίες, ο πίνακας εκτίθετο στο Main Building του μουσείου από τον Μάιο του 2017.

Στα τέλη του 2019 οι αίθουσες του παλατιού άνοιξαν ξανά μετά από ενδελεχή ανακαίνιση συντήρησης, και στις 19 Δεκεμβρίου 2019 η Κυρία με την Ερμίνα επέστρεψε στο ανακαινισμένο μουσείο. Το Arsenał ακολούθησε μετά τη δική του ανακαίνιση το 2021, και το Klasztorek άνοιξε το 2023.

Πού μπορείτε να δείτε σήμερα την Κυρία με την Ερμίνα;

Ο πίνακας κρέμεται στο Czartoryski Palace στην ul. Pijarska 15, δίπλα στην St Florian's Gate. Η διαδρομή περνά από 21 αίθουσες σε δύο ορόφους· στον δεύτερο όροφο περνάτε από το Antique Salon και την αίθουσα της Αναγέννησης πριν φτάσετε στην αίθουσα που είναι αφιερωμένη στην τέχνη της εποχής του Rembrandt και στην Κυρία με την Ερμίνα. Η φωτογράφιση χωρίς φλας ή τρίποδο επιτρέπεται γενικά, αλλά ακολουθήστε οποιαδήποτε σήμανση υπάρχει στην αίθουσα.

Η είσοδος γίνεται με χρονομετρημένο εισιτήριο σε χρονικά διαστήματα των 10 λεπτών, Τρίτη έως Κυριακή από τις 10:00 έως τις 18:00, με τελευταία είσοδο στις 17:00· το μουσείο είναι κλειστό τις Δευτέρες. Μόνο περίπου οκτώ θέσεις ανά χρονικό διάστημα διατίθενται online, γι' αυτό οι δημοφιλείς ώρες εξαντλούνται νωρίς. Κάνουμε κράτηση χρονομετρημένης εισόδου για την ημέρα και το χρονικό διάστημα που επιλέγετε και σας στέλνουμε με email το ηλεκτρονικό εισιτήριο. Είναι εισιτήριο στον κομιστή και δεν ανταλλάσσεται με άλλη ημερομηνία.

Δύο χρήσιμες επιπλέον πληροφορίες: τις Τρίτες η είσοδος είναι δωρεάν, με περιορισμένο αριθμό χρονομετρημένων εισιτηρίων που διανέμονται στο γκισέ του μουσείου μόνο την ίδια ημέρα, και μαθητές και φοιτητές κάτω των 26 ετών με σχολική ή φοιτητική ταυτότητα μπορούν να πάρουν εισιτήριο σε συμβολική τιμή από το μουσείο, ακόμη και στο γκισέ. Δεν πουλάμε κανένα από αυτά.